AquaBid · Cẩm nang tri thứcTập I — Số 1 — Mùa Xuân 2026↩ Về ứng dụng

Số 01Loài cá chọi không muốn chọi

BettaSplendens.

Cẩm nang đầy đủ về cá Xiêm — vòng đời, bệnh học, khoa học ép giống, và văn hóa nuôi cá triển lãm. Bởi đội biên tập AquaBid.

Chương 00

Lời mở.

Một chút lịch sử

"Ở những thửa ruộng lúa nước Xiêm xưa, hai con đực có thể khóa hàm nhau hàng giờ. Hôm nay, ta lai tạo chúng vì điều ngược lại — vì hình bán nguyệt của một bộ vây, bất động và tuyệt mỹ."
— Đội biên tập, AquaBid Tập I

Suốt 180 năm, cá Xiêm đã được lai chọn lọc từ một loài cá mê lộ nâu nhạt thành cả một bộ sưu tập hình thái: halfmoon, crowntail, plakat, double-tail, rosetail. Mỗi bóng dáng là một sự cường điệu có chủ đích — vây xòe vượt 180°, vảy như giáp lưới, sắc màu không tồn tại trong tự nhiên.

Cẩm nang này dành cho người nuôi đã hiểu thế nào là sorority, đã từng nhìn một tổ bọt sụp đổ theo thời gian thực, đã mất một con vô địch vì bệnh xù vảy mà vẫn quay lại thử tiếp. Sáu chương. Cả một vòng đời, in trên giấy.

Chương 01

Vòng đời.

Từ trứng đến tuổi già

Giai đoạn 01

Trứng

24–48 giờ

Trong suốt như ngọc. Cá bố canh tổ bọt, vớt trứng rơi đưa trở lại.

Giai đoạn 02

Cá bột

Ngày 2 – 7

Bơi tự do. Chỉ ăn thức ăn vi nhỏ: trùng cỏ, lươn giấm, microworm.

Giai đoạn 03

Cá choai

Tuần 2 – 10

Phân biệt giới tính khoảng tuần thứ 6. Cá đực bắt đầu phát triển vây dài.

Giai đoạn 04

Trưởng thành

Tháng 3 – Năm 3

Đỉnh cao màu sắc và phồng vây. Sẵn sàng dự thi. Tách đực để tránh đánh nhau.

Giai đoạn 05

Lão hóa

Năm 3 – 5+

Vây có thể quăn, màu sắc dịu lại. Giảm dòng nước, ấm hơn (28°C), thức ăn mềm hơn.

Chương 02

Ép giống.

Quy trình 6 bước

Hình I
Tổ bọt — do duy nhất cá đực xây, ngày lẫn đêm.

01
Vỗ béo cặp ép
Hai tuần ăn mồi sống — trùn huyết, artemia, daphnia. Tách hồ, chỉ cho nhìn nhau.
02
Chuẩn bị hồ ép
Hồ 20L đáy trần, tắt lọc bọt biển, nước 26–28°C, mềm và hơi axit (pH 6.8). Thêm lá bàng và một mảnh nổi để neo tổ bọt.
03
Thả ghép + quan sát
Thả cá đực vào trước. Trong 6–24 giờ nó sẽ xây tổ bọt. Sau đó thả cá cái trong cốc trong suốt để giới thiệu. Thả ra khi cái lộ vạch dọc trên thân.
04
Ôm ép
Cá đực quấn cá cái dưới tổ. Trứng rơi xuống, đực ngậm đưa lên tổ. Quá trình lặp lại 1–3 giờ.
05
Vớt cá cái
Khi xong, vớt cá cái ra — không thì nó sẽ ăn trứng. Cá bố một mình canh tổ trong 48 giờ.
06
Nở + thức ăn đầu
Cá bột treo dọc dưới tổ. Khi bắt đầu bơi ngang (khoảng ngày 3), vớt cá bố và cho ăn thức ăn vi nhỏ 4 lần/ngày.

Chương 03

Bệnh thường gặp.

Chẩn đoán · Điều trị · Phòng ngừa

Người nuôi giỏi nhận ra dấu hiệu sớm qua xúc giác và nhịp điệu — vây cụp lúc cho ăn, cọ vào lá, ánh sai trên thân. Đây là 6 bệnh cướp đi nhiều cá nhất.

Mức 2/5

Thối vây

Triệu chứng: Vây rách, viền đen, vây ngắn lại.
Nguyên nhân: Chất lượng nước kém, vi khuẩn.
Điều trị: Thay 50% nước mỗi ngày, muối hồ 1tsp/10L, nhúng methylene blue.

Mức 3/5

Bệnh đốm trắng

Triệu chứng: Đốm như hạt muối, cọ thân vào trang trí.
Nguyên nhân: Ký sinh trùng Ichthyophthirius.
Điều trị: Nâng nhiệt lên 30°C trong 24 giờ, dùng ich-x hoặc copper sulfate, 7 ngày.

Mức 4/5

Velvet

Triệu chứng: Bụi vàng/nâu phủ thân, lờ đờ, vây cụp.
Nguyên nhân: Tảo roi Oodinium.
Điều trị: Tắt đèn, thuốc gốc đồng, tăng nhiệt. Cách ly — rất lây.

Mức 2/5

Sình bụng

Triệu chứng: Lật nghiêng, chìm, khó nổi lên mặt.
Nguyên nhân: Cho ăn quá nhiều, táo bón, nhiễm khuẩn.
Điều trị: Nhịn ăn 48 giờ, sau đó cho ăn đậu Hà Lan luộc bóc vỏ. Thêm muối Epsom 1tbsp/20L.

Mức 5/5

Xù vảy (Dropsy)

Triệu chứng: Vảy dựng như quả thông, bụng phình, mắt lồi.
Nguyên nhân: Nhiễm khuẩn nội tạng/suy nội tạng.
Điều trị: Thường tử vong. Cách ly + kanamycin + Epsom. Tiên lượng xấu.

Mức 4/5

Columnaris

Triệu chứng: Mảng bông trắng trên thân, nấm miệng.
Nguyên nhân: Flavobacterium, gram âm.
Điều trị: Kết hợp Furan-2 + kanamycin, hạ nhiệt 24°C trong thời gian ngắn, tắm muối.

Chương 04

Trưng bày.

Phân loại bộ vây

IBC (Hiệp hội Betta Quốc tế) công nhận 8 dạng đuôi tiêu chuẩn và hàng chục lớp màu. Tiêu chí đầu tiên của giám khảo là bóng dáng — đối xứng, số tia vây, độ xòe khi căng.